İş Yerlerinde Deprem Öncesinde, Anında ve Sonrasında Yapılması Gerekenler Nelerdir?

Aktif fay hatları üzerinde yer alan ülkemizde sık sık depremler meydana gelmektedir. Bu nedenle de hayatın her alanında depremlere karşı hazırlıklı olmak gerekir. Çünkü önlem alındığı takdirde depremlerde meydana gelebilecek maddi ve manevi kayıpların önüne geçilebilir.

İş Yerlerinde Deprem Öncesinde Alınması Gereken Önlemler Nelerdir? 

İş yerleri farklı alanlarda faaliyet gösterebilir. Bu nedenle de alınması gereken önlemler, değişiklik gösterir. Ancak tüm iş yerleri için alınması gereken bazı basit ve etkili önlemler bulunur. Bunlar kısaca şöyle sıralanır: 

• İş yerinin bilimsel metotlara uygun olarak inşa edilmesi veya halihazırda inşa edilmiş bir yapı ise kontrollerinin yaptırılması gerekir. 
• Geçmişte yangın veya sel gibi bir afetle karşılaşıldıysa güncel yönetmeliklere uygun olarak inşa edilmiş olsa bile iş yerinin içerisinde bulunduğu yapı kontrol edilmelidir. Çünkü sel veya yangın gibi afet veya acil durumlar, yapılara kalıcı ve yapısal hasar verebilmektedir. 
• Doğal Afet Sigortaları Kurumu veya kısaltması ile DASK’ın zorunlu deprem sigortası sadece haneleri kapsar. Ancak iş yerleri için deprem sigortası yaptırılması önerilir. 
• Deprem öncesinde iş yerinde bulunan ve belden yüksek ya da düştüğünde yaralanma veya ölüme neden olabilecek tüm eşyalar sabitlenmelidir. Dolap veya kitaplık gibi alanların ise kapaklı olması ve kapakların kolay kırılmaz malzemeden imal edilmiş olması önemlidir. Ayrıca dolapların kilit mekanizmasına sahip olması ve eşya alınmadığı sürece açılmayacak şekilde tutulması önemlidir. 
• Afet gibi durumlara karşı acil durum planı yapılmalı ve planlar güncel tutulmalıdır. Ayrıca plana uygun olarak tahliye gibi işlemlerin tatbikatlarının yapılması önerilir. 
• Depreme karşı mutlaka tesisatların kontrol edilmesi gerekir. Özel bir kullanım talimatı veya şekli varsa buna uygun olarak ayrıca önlemler alınması da önerilir. 
• Kimyevi maddelerin üretimi veya kimyevi maddeler ile üretim yapan tesisler dışında kalan iş yerleri, kimyasal ürünlere karşı önlem almalıdır. Çünkü kimyasallar deprem sırasında kaplarından dışarıya çıkabilir ve birbirleriyle tepkimeye girebilir. Bu nedenle kullanılmayan kimyasalların imhası, zorunlu olarak tutulması gerekenlerin ise farklı noktalarda depolanması gerekir. 
• Tüm çalışanlar ve yönetici konumdaki personeller için iletişim ağı kurulmalıdır. Burada tek tek arama yapmak yerine SMS gibi yöntemlerden yararlanılması önerilir. En sık kullanılan yöntem ise AKUT tarafından geliştirilen Güvendeyim ve BİP Acil Durum Butonu’dur. Her iki sistemde de çalışanlar güvende olduklarını SMS yolu ile hem yöneticilerine ve İK personeline hem de ailelerine bildirebilir. Böylece arama yapılmadığı için şebekeler kilitlenmez. Ayrıca tüm çalışanlar için ağ kurulmuş olur. 
• Birden fazla şehirde iş yerine sahip olan şirketlerin, acil durum yöneticileri farklı şehirlerde bulunmalıdır. Yani İstanbul ve Ankara’da iş yerleri bulunan bir şirket için İstanbul acil durum irtibat kişisi Ankara’da yer alan iş yerinde bulunan bir personel olmalıdır. Çünkü deprem gibi afetlerde genellikle şehir içerisinde iletişim kısıtlı olabilir. Ancak şehir dışına yönelik SMS ve aramalar çok daha rahat yapılır. 
• Deprem çantası olarak bilinen afet ve acil durum çantası satın alınmalıdır. Burada özellikle AKUT, AFAD ve benzeri kurumların çantalarından satın alınması önerilir. Çantalar içerisinde ilk yardım malzemeleri, temiz kıyafetler ve eldiven gibi ekipmanlar bulunması gerekir. Her bir çalışan için bir adet çanta bulunması ise önemlidir. Çünkü deprem gibi afetlerde herhangi bir yaralanma veya sorunla karşılaşmayan kişilere en geç 72 saat içerisinde yardım edileceği öngörülür. Çalışanların bu süreyi sorunsuz atlatabilmesi için iaşelerinden giyime kadar 72 saatlik tüm ihtiyaçları çantalarında olmalıdır. 
• İş yerlerinde acil durum ve afet bilinçlendirme eğitimleri organize edilmelidir. Bu konuda da AKUT ve AFAD gibi kurumlardan destek alınabilir.

İş Yerlerinde Deprem Anında Yapılması Gerekenler Nelerdir?

Deprem öncesinde gerekli planlar yapılmışsa ve tatbikatlar gerçekleştirilmişse genellikle daha az panik yaşanır. Böylece paniğe bağlı yaralanmaların büyük oranda önüne geçilir. Deprem anında yapılması gerekenler ise şöyle sıralanır:  

• Deprem anında ilk olarak acil durum yönetimine geçecek olan kişi/kişilerin etrafındaki personeli sakinleştirmesi gerekir. 
• İş yerlerinde bazı eşyaların sabitlenebilmesi mümkün değildir. Bu nedenle de deprem anında sabitlenmemiş eşyalardan uzak durulması gerekir. 
• Günümüzde birçok iş aletinin acil kapatma tuşları bulunur. Bunlardan yararlanılarak deprem başladığı anda aletlerin kapatılması gerekir. Eğer tuşsuz bir cihaz kullanılıyorsa doğal gaz vanasının kapatılması veya fişinin çekilmesi yararlı olacaktır. Ancak bu işlem sırasında çalışanların kendilerini tehlikeye atmaması oldukça önemlidir. 
• Deprem sırasında AFAD tarafından önerilen hareket Çök - Kapan - Tutun’dur. AKUT ise çökmeye ek olarak yatılabileceğini de ifade ediyor. 
• Çök - Kapan - Tutun hareketinde mümkün olduğu kadar baş gibi hayati bölgeleri korumak gerekir. 
• Deprem sırasında çalışanlar açık alandaysa ve vazifeli değillerse binalardan uzak durmalılardır. Ayrıca enerji transferinde kullanılan kablolar veya borulardan da uzak durmaları gerekir. 
• Deprem anında bir diğer dikkat edilmesi gereken konu ise elektrik düğmeleridir. Asla elektrik düğmelerine basılmaması gerekir. Deprem sırasında ışık kaynağından yoksun kalınması durumunda dahi elektrik düğmelerine basılmamalıdır. Ayrıca çakmak veya kibrit gibi ışık kaynaklarından da yararlanılmamalıdır. 
• İş yerlerinde deprem anında yapılmaması gereken bir diğer husus ise telefon görüşmeleridir. Yangın gibi deprem tarafından tetiklenen durumlar dışında asla telefon kullanılmamalıdır. 
• Deprem sırasında çalışanlar araç içerisinde ve güvendelerse mutlaka aracı durdurmalı ve pencereler kapalı olarak beklemelilerdir. Güvenli olmayan bir bölgedelerse aracı durdurup kontak anahtarını üzerinde bırakarak uzaklaşmaları gerekir. 

İş Yerinde Deprem Sonrasında Yapılması Gerekenler Nelerdir?

İş yerlerinde her çalışan için bir adet afet ve acil durum çantası olarak adlandırılan ama genellikle deprem çantası olarak bilinen çantadan bulunması gerekir. Bu tip çantalar, tahliye sonrasında 72 saat boyunca herhangi bir destek almadan çalışanların hayatlarını idame etmesini sağlar. 

Deprem sonrasında yapılması gereken ise kısaca şöyle sıralanır:

• Deprem sonrasında ilk olarak tahliye işleminin başlatılması gerekir. Ancak etrafta yaralı varsa bu kişilere de yardım edilmesi önemlidir. 
• Çalışanlar şebeke bağlantılarını sonlandırmak gibi vazifelere sahipse ilk olarak bu işlerle alakadar olmalıdır. 
• Radyo gibi araçlarla yapılacak duyuruları takip edilebilir. 
• Yaralanma, göçük, yıkım veya yangın gibi hayati öneme sahip konular dışında telefon ile iletişim kurulmamalıdır. Bunun yerine SMS’in tercih edilmesi gerekir. 
• Bölgede yıkım varsa çalışanlar güvenli alanlarda beklemeli ve araçlarla seyahat etmekten kaçınmalıdır. Çünkü araç trafiği nedeniyle kurtarma ekipleri enkazlara ulaşmakta zorluk yaşayabilir. 

Kaynak: AFAD ve AKUT