Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi Nedir? Tüm Detaylar

Belirsiz süreli sözleşme, işveren ve çalışan arasında süre sınırı olmaksızın kurulan iş ilişkisinin düzenlenmiş halidir. Bu tür bir sözleşmede işin ne zaman sona ereceği hakkında bilgi bulunmaz. Dolayısıyla işveren ve çalışanın iradesi belirleyici olur. Süresi belli olmayan iş sözleşmelerinde birtakım özellikler mevcuttur.

Sözleşmede sürenin belirtilmemesi gerekir. Ayrıca işveren veya çalışanın sözleşmeyi sona erdirmek istemesi halinde belirli bir ihbar süresi devreye girer. Belirlenen süre kapsamında fesih bildirimi yapılmalıdır. Çalışanın kıdem tazminatına hak kazanmasına olanak tanıyan sözleşme, iş güvencesi ve kariyer planlaması bakımından çalışana istikrar sağlar.

Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi Ne Demek?

Belirsiz sözleşme, belirli bir süreye bağlı olmadan gerçekleştirilen iş ilişkileridir. Sözleşmede işin ne zaman sona ereceğine dair bir bilgi bulunmaz. Yapılan sözleşmede “süresiz” ibaresi bulunur. Belirsiz iş sözleşmesi hem yazılı hem de sözlü olarak yapılabilir. Ancak ispat niteliği taşıması açısından yazılı olarak yapılması yerinde olacaktır. Eğer sözleşme yazılı bir şekilde yapılıyorsa bu durumda nüshanın bir tanesi çalışana verilmelidir. Ayrıca yazılı sözleşmelerde hem işveren hem de çalışanın imzası bulunmalıdır.

Belirsiz iş sözleşmenin çeşitli hukuki sonuçları bulunur. Özellikle çalışanlar için bu tür bir sözleşme son derece avantajlıdır. İhbar tazminatı ve işe iade hakkı, avantajlardan birkaçıdır. Belirsiz süreli iş sözleşmesinde işçi hakları genel hatlarıyla şu şekildedir:

• İhbar tazminatı davası
• Kıdem tazminatı davası
• İşe başlatmama tazminatı davası
• Boşta geçen süre ücreti davası
• İşe iade davası

Belirsiz iş sözleşmenin sağladığı haklar, çalışanların korunması adına önemlidir. Bu tür bir sözleşme hem kısmı süreli (part time çalışma) hem de tam zamanlı çalışma sistemlerinde geçerli olabilir. Kısmı süreli çalışma sisteminde deneme süreli iş sözleşmesinin yapılması da olanaklıdır.

Belirsiz Süreli ve Belirli Süreli İş Sözleşmesi Arasındaki Farklar

Belirsiz süreli sözleşme ve belirli süreli iş sözleşmesi arasında temel farklılıklar bulunur. Belirsiz süreli iş sözleşmesi genel olarak şu tür özelliklere sahiptir:

• Sözleşmede kesin bir bitiş tarihi mevcut değildir.
• İşçi belirli bir süre çalışıp haklı nedenlerle işten ayrılmışsa kıdem tazminatına hak kazanır.

Sözleşmeyi bitirmek isteyen çalışan ya da işveren ihbar süresine uymak durumundadır. Ayrıca çalışan veya işverenin iş sözleşmesini fesh etmesi için haklı fesih şartlarına uyması gerekir.

• İş güvencesi hükümleri kapsamında yer alır.
• Özellikle süreli ve devamlı işler için uygun bir sözleşmedir.
• Hem tam zamanlı hem de kısmi zamanlı çalışma sisteminde yapılması olanaklıdır.

Belirli süreli iş sözleşmeleri ise pek çok bakımdan bitiş tarihi belli olan sözleşmelerden ayrılır. Belirli iş sözleşmelerinin ayırıcı özellikleri genel hatlarıyla şu şekildedir:

• Sözleşmede bitiş tarihi açıkça yer alır.
• Sözleşmenin yapılabilmesi için objektif ve esaslı bir nedenin bulunması gerekmektedir.
• Yazılı yapılması şarttır.
• Sözleşme, süre bittikten sonra kendiliğinden sona ermiş olur.
• Zincirlemeli sözleşmeler sınırlandırılmış olup belirli süreli iş sözleşmelerin sürekli yenilenmesi, kötüye kullanım şeklinde değerlendirilebilir.

Sözleşmenin süresi sona erdiğinde işçinin kıdem tazminatı alması mümkün değildir. Fakat süre bitmeden haksız fesih ile sözleşmenin sona erdirilmesi halinde çalışan, işçi tazminatını talep etme hakkına sahiptir.

Belirli iş sözleşmelerinde iş güvencesi hükümlerinin geçerliliği bulunmaz. Bu tür sözleşmeler genellikle geçici personel ihtiyacı, proje bazlı çalışmalar ve mevsimlik işlerde geçerlidir. Ayrıca eğitim ve doğum izni gibi nedenlerle pozisyon boşalması halinde de belirli süreli iş sözleşmesinin geçerli olabileceği bilinir. 

Belirsiz Süreli İş Sözleşmesinin Hukuki Dayanağı

Belirsiz süreli iş sözleşmesi 4857 sayılı İş Kanunu’nun 11. maddesinde yer alır. 11. madde şu şekildedir:

“Bir iş sözleşmesi, işin niteliği gereği belirli bir süreye tabi değilse, o iş ilişkisi belirsiz süreli kabul edilir.” 

Süresiz ve devamlı iş ilişkilerini ifade eden belirsiz sözleşmeler, işveren ve çalışanı ilgilendiren pek çok hakkın şekillenmesini sağlar. Özellikle tazminat, ihbar ve fesih haklarının sözleşmeye bağlı olarak şekillendiğini ve çalışanları koruma adına önemli olduğunu söylemek mümkündür. 

İş Kanununda Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi

İş Kanunu’nda belirsiz sözleşme ile ilgili hukuki tanımlama bulunur. 4857 sayılı İş Kanunu’nda Madde 11, doğrudan bu sözleşmeyi tanımlayan ifadeleri içerir. İş ilişkisinin belirli bir süreye bağlanmaması halinde sözleşmenin belirsiz süreli sayıldığını belirten Madde 11, sözleşmenin oluşturulma şartlarıyla ilgili de bilgiler içerir. Belirli bir olgunun ortaya çıkması, belli bir işin tanımlanması ve belirli süreli işlerde objektif şartlara bağlı olarak belirsiz süreyi kapsayan sözleşmeler yapılabilir.

Bitiş tarihi belli olmayan iş sözleşmelerinin İş Kanunu’nda diğer maddelerle de ilişkisi olduğu bilinir. Madde 17;

“Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir.” şeklindedir. Burada, iş sözleşmesinin feshi için ihbar süresine uyulması gerektiğinin altını çizer. Öte yandan Madde 18-21, çalışanın iade davası açma hakkına yönelik ifadeleri içerir.

Madde 18 şu şekildedir:

“Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır.”

Belirsiz Süreli İş Sözleşmesinin Avantajları ve Dezavantajları

Belirsiz sözleşme birçok açıdan avantaja sahiptir. Özellikle çalışanın haklarının korunmasını sağlayan sözleşme, çalışanın kıdem tazminatı hakkı ve ihbar tazminatı hakkına sahip olmasını destekler. Öte yandan çalışanların sosyal haklara erişimi de mümkündür. Çalışanlar için sürekli gelir güvencesi, sendikal haklardan faydalanma; bu tür sözleşmelerin avantajları arasında yer alır. 

İşçi Açısından Avantajları ve Dezavantajları

Belirsiz sözleşmenin çalışan için pek çok avantajı bulunur. Özellikle işçinin çalışma süreci boyunca yasal haklarla korunmasını sağlayan bu tür sözleşmelerin, işçi bakımından sağladığı avantajları aşağıdaki gibi özetlemek olanaklıdır:

• Çalışana iş güvencesi sağlar.
• Sendikal haklardan faydalanılmasına katkıda bulunur.
• Kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı gibi haklarını bir arada sunar.
• Belirsiz süreye sahip sözleşmelerin çalışanlar için dezavantajları aşağıdaki gibidir:
• Her an feshedilme riskini barındırır.
• İşverenin fesih hakkı devam eder. Bu ise çalışanın sürekli performans baskısıyla karşılaşmasına neden olabilir.

Son olarak uzun süreli çalışma durumlarında kariyer gelişimi sınırlı olabilir. Bu her zaman geçerli olmasa da çalışanın aynı pozisyonda oldukça uzun bir süre çalışması gerekebilir. Dolayısıyla bu durum, kariyer bakımından gelişimin sınırlanması anlamına gelebilir. 

İşveren Açısından Avantajları ve Dezavantajları

Belirsiz süreye sahip sözleşmelerin işverenler açısından birtakım avantajlara sahip olduğunu belirtmek mümkündür. Belirsiz süreli iş sözleşmesi avantajları ve işveren açısından olumlu etkileri genel hatlarıyla aşağıdaki gibi sıralanabilir:

• İşin sürekliliği sağlanır. Özellikle deneyimli çalışanlarla çalışmanın işin verimliliği açısından birçok katkısı bulunur.
• Kanuna aykırı bir eylem olan zincirleme belirli süreli sözleşme yapmanın önüne geçilir.
• Kadronun sürekliliği sağlandığından kurum içi iletişim güçlenir.
• Belirsiz sözleşmenin bu tür avantajlarının yanı sıra birtakım dezavantajlara da sahip olduğunu söylemek olanaklıdır:
• Fesih süreci zor olabilir. İşverenin iş sözleşmesini sonlandırabilmesi için ihbar süresi ve iş güvencesi hükümlerine uygun hareket etmesi gerekir.
• Geçici iş ihtiyaçlarına uygunluğu bulunmaz.

Belirsiz sözleşmenin dezavantajlarından bir diğeri de işveren için maliyet yükünün artmasına neden olmasıdır. Tazminat ve izin hakları başta olmak üzere pek çok husus, toplam işçilik maliyetinin artma sebeplerindendir. 

Belirsiz Süreli İş Sözleşmesinin Feshedilmesi

Belirsiz sözleşmede çalışan ve işveren tarafından haklı nedenlerle sözleşme feshedilebilir. Sağlık nedenleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan durumlar ve zorlayıcı sebepler; haklı nedenler arasında yer alır. İş Kanunu’nun 24 ve 25. maddesinde iş sözleşmesinin feshine yönelik durumlar ele alınmıştır. 

İşveren Tarafından Fesih Şartları

Belirsiz süreli sözleşmenin işveren tarafından feshedilebilmesi için çeşitli şartların yerine getirilmesi gerekir. Haklı nedenle fesih için bazı örnekler aşağıdaki gibidir:

• İşçinin işverene karşı ahlaka aykırı söz ve davranışları
• İşçinin nitelikleriyle ilgili gerçeğe aykırı bilgiler vermesi
• Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı hareketler
• İşçinin başka bir işçiye karşı cinsel tacizde bulunması

Bunların yanı sıra işçinin iş yerinde suç işlemesi, doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunması, görevini yerine getirmemesi ve izinsiz ya da mazeretsiz olarak işe gelmemesi; fesih şartları arasında yer alır. 

İşçi Tarafından Fesih Süreci

Belirsiz sözleşme kapsamında işçi tarafından fesih süreci şu şekilde ilerler: İşçi, haklı nedenle derhal iş sözleşmesini feshedebilir. Sözleşme, belirli süreli ise sözleşme bitiş tarihi itibarıyla kendiliğinden sona ermektedir. Geçerli neden olmadan erken fesih durumunda işçinin işverene tazminat ödemesi gerekir. 

Kıdem ve İhbar Tazminatı Hakları

Belirsiz sözleşmesinde kıdem tazminatı, minimum 1 yıl süre ile çalışan işçiye verilir. İşverenin işçiyi gereksiz yere işten çıkarması, kadın işçinin evlenmesi ve işçinin askerlik nedeniyle işten ayrılması; işçinin kıdem hakkından yararlanmasını olanaklı hale getirir. İhbar tazminatı ise taraflardan birinin iş sözleşmesini geçerli sebep olmadan ihbar süresi içinde feshetmesi durumunda ortaya çıkar.

Belirsiz Süreli İş Sözleşmesinde Deneme Süresi Ne Kadardır?

Belirsiz süreli iş sözleşmesinde deneme süresi 2 ay olarak belirlenmiş olup 4857 sayılı Kanun’un 15. maddesi gereği 4 aya kadar uzatılabilmektedir. Bu süre içerisinde taraflar iş sözleşmesini tazminatsız ve ihbarsız feshetme hakkına sahiptir. İş Kanunu belirsiz süreli sözleşme kapsamında yer almakta olup deneme süresinin bitmesi halinde iki taraf da yasal haklara uygun şekilde hareket etmek durumundadır. Hem çalışan hem de işvereni koruyan bu tür sözleşmeler, çalışma süresi içerisinde yaşanabilecek sorunların önüne geçmeyi hedefler.

Uyarı: Multinet Up Blog’da yer alan içeriğin yalnızca bilgi verme amaçlı olduğunu, bilgilerin Multinet Up Blog’un hazırlanma tarihindeki bilgilere dayanarak hazırlandığını ve bilgilerin daha sonra değişebileceğini unutmayınız!