İhbar Tazminatı Nedir, Nasıl Hesaplanır?

Gamze Sönmez

       

  Bağlantı kopyalandı

Çalışma hayatı içerisinde her daim bir çalışan sirkülasyonu mevcuttur. Özellikle çok çalışanı olan işletmelerde performans, yenilik, büyüme, küçülme gibi birçok sebeple çalışanlar iş yerlerinden ayrılabilir ya da işten çıkarmalar söz konusu olabilir. Bu gibi durumlarda çalışanların ve işverenlerin yasal hakkı olan ihbar tazminatı, ihbar tazminatı süreleri ve ihbar süresi gibi kavramlar gündeme gelebilir. 

Çalışanlar ve işverenler için önemli konular arasında olan ihbar tazminatı ve süresi kafa karışıklığı yaratan ve sıklıkla kıdem tazminatıyla karıştırılan kavramlardan birisidir. İhbar ve kıdem tazminatı nedir, aralarındaki farklar nelerdir, hangi şartlara bağlı olarak ödenir, ihbar süresi ne kadardır gibi konuyla ilgili en çok merak edilen soruların cevaplarına yazımızda yer verdik.  

İhbar Tazminatı Nedir?

İhbar tazminatı hem çalışanları hem de işvereni maddi açıdan ilgilendiren haklardan birisidir ve İş Kanunu Mevzuatında çalışan ve işçiler için işten ayrılma ya da çıkarılma durumlarında mağduriyet yaşanmaması adına verilen bir ödeme hakkıdır. Bu ödeme, iş sözleşmesinde belirlenen ihbar süresine uymadan sözleşmenin feshedildiği durumlarda çalışan ya da işveren tarafından ödenir. 

İş sözleşmesi devam ederken çalışanın ön bilgi verilmeden işten çıkarıldığı ya da belirlenen işten çıkarma süresine uyulmadığı durumlarda ihbar tazminatı işveren tarafından ödenir. Ancak çalışanın kanunlarca belirlenen süreler dışında habersiz ya da süreye uymadan işten ayrıldığı durumlarda da aynı miktarın tazminat olarak işverene ödenmesi gerekir.

İhbar Süresi Nedir?

Süresiz iş sözleşmesine bağlı olan çalışan işçiler, haklı sebepler olmadan sözleşmeyi feshetmek ve işlerinden ayrılmak isterlerse bu durumu işverenlerine belirli bir süre içerisinde bildirmeleri gerekir. Aynı şekilde işverenler de çalışanlarının iş sözleşmesini haklı sebepler olmadan feshetmek ve işten çıkarmak isterlerse bu durumu belli bir süre önce çalışanlarına bildirmelidirler. Bu bildirim sürecine ihbar süresi ismi verilir. 

İhbar süresinin ne kadar olacağı çalışanın çalışma süresine göre değişiklik gösterir. 1 yıllık çalışma süresi olan işçi ile 3 yıllık çalışma süresi olan işçinin ihbar süresi ve tazminatı aynı değildir. Bu hesap çalışanın kıdemi ile orantılı olarak artar. Dolayısıyla çalışma süresi arttıkça ihbar süresi de artış gösterir. Bu hesaplamaya göre;

• 6 ay ve daha az süre çalışan işçilerin sözleşmesi 2 hafta,
• 6 ay-1,5 yıl arası çalışan işçilerin sözleşmesi 4 hafta,
• 1,5 yıl-3 yıl arası çalışan işçilerin sözleşmesi 6 hafta,
• 3 yıldan fazla süreyle çalışan işçilerin sözleşmesi ise 8 hafta sonra tamamen feshedilir.

İhbar Süresi Boyunca İş Aranabilir mi?

İhbar süresi çalışanın iş arama ve bulma hakkını korur. Bu nedenle çalışanlar ihbar süresi içerisinde mesai saatlerinde en az iki saat olmak üzere iş arayabilir, iş görüşmelerine gidebilir. Buna iş arama izni denir. İş arama izni süreleri ücrete tabidir ve işveren çalışandan ücret kesintisi yapamamaktadır. 

İş arama izinleri işçinin isteğine göre birleştirilerek toplu şekilde de kullanılabilir. Ancak iş arama iznini toplu kullanmak isteyen çalışan, bunu işten ayrılacağı günden önceki günlere denk getirmek ve bu durumu işverene bildirmekle sorumludur. 

Özellikle işveren işten çıkarma yaptığında çalışanının iş arama izinlerini kullanmasına mutlaka izin vermelidir. Bu durum İş Kanunu tarafından güvence altına alınmıştır ve aksi durumlarda işverene yaptırım uygulanabilir, çalışan hakkını aramak için yasal yollara başvurabilir ve çoğunlukla haklı bulunur.

Kıdem ve İhbar Tazminatı Arasındaki Farklar Nedir? 

İhbar ve kıdem tazminatı çok karıştırılan iki kavramdır. Bu iki kavram arasındaki en önemli fark ihbar tazminatının iki taraflı, kıdem tazminatının ise tek taraflı ödeniyor olmasıdır. İhbar sürelerine uymadığı takdirde işçinin ihbar tazminatı ödemesi yapması mümkündür. Ancak kıdem tazminatı ödemesi yalnızca işveren tarafından yapılır.

Ayrıca kıdem ödemesi işçinin işten çıkarıldığı zamanlarda yapılır. Eğer iki taraflı anlaşmaya gidilirse işçinin işten ayrıldığı durumlarda da tazminat ödemesi yapılabilir. Bununla birlikte kıdem tazminatı hak edişi 1 yıl çalışma süresiyle söz konusu olur ancak ihbar ödemesi hak edişinde süre 1 günle başlar. Yine hesaplanan ihbar tazminatı günleri de işveren kuralına uygun şekilde bildirdiğinde ödemeye tabi olmayabilir. 

İhbar Tazminatı Neleri Kapsar?

İhbar tazminatı; işçinin son brüt maaşı, yol ve yemek gibi süreklilik arz eden yan hakları kapsar. Yani tazminat hesaplanırken işçiye ödenen ücretler hesaplamaya dahil edilir. Buna giydirilmiş brüt maaş denir. Ayrıca bu ödeme de vergiye tabi olduğu için ihbar tazminatı kesintileri yapılır. Bu nedenle kümülatif gelir vergisi matrahı ve binde 7,59 damga vergisi ve tevkifat oranı gibi giderler toplam rakamdan çıkarılarak işçiye ödenir.

Kimlere İhbar Tazminatı Verilir?

İhbar tazminatı şartları tamamen işten çıkma ya da çıkarılmayla ilgilidir. Belirlenen ihbar süreleri içerisinde işten çıkarılacağı bilgisi verilmeyen ya da bilgi verildiği halde mevcut ihbar süresi dolmadan işten çıkarılan çalışanlar ihbar tazminatı almaya hak kazanırlar. Aynı şekilde süreci bu şekilde yürütmeyen çalışanlar da işverenlerine ihbar tazminatı öderler. 

İşçiye ihbar tazminatı verilmediyse ancak işçi haklı sebeplerle bunu hak ettiğini düşünüyorsa işverenine ihbar tazminatı başvurusu yapabilir. Eğer işveren ödemeyi kabul etmiyorsa önce bir ara bulucu aracılığıyla uzlaşmaya gidebilir. Çalışan olumlu sonuç alamadığı durumlarda ise tazminat hakkını kazanmak için yasal yollara başvurabilir ve dava açma hakkına sahiptir.

İhbara Ne Zaman Hak Kazanılır?

Eğer işveren veya çalışan belirlenen süreler içerisinde habersiz ya da süreye uymadan çalışma akdini feshederse ihbar tazminatı devreye girer. İhbar tazminatına hak kazanmak için yalnızca 1 gün bile çalışmak yeterlidir. Ancak işveren ve çalışan arasında deneme süreci belirlenmişse, bu süreç içerisinde yapılan fesihlerde ihbar tazminatı hakkı geçerli olmamaktadır. 

Bununla birlikte ihbar tazminatında zaman aşımı söz konusu olabilir. Normal şartlarda tazminat ödemesi için ihbar süresi devreye girdiği andan itibaren süre bitene kadar ödeme yapılması gerekir. Ancak bu ödemenin yapılmadığı durumlarda herhangi bir yasal yola da başvurulmadıysa zaman aşımı söz konusu olabilir. Bu süre İş Kanunu’nda 5 yıl olarak belirtilmiştir.

İhbar Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

İhbar tazminatı hesaplaması çalışanın kıdemine yani çalışma süresine göre yapılır. İhbar tazminatı çalışma süresi, çalışana en son ödenen brüt maaş ve yol, yemek gibi tüm yan haklar baz alınarak belirlenir. Buna göre; 

• 6 ay ve daha az süre çalışan işçilere 2 haftalık,
• 6 ay-1,5 yıl arası çalışan işçilere 4 haftalık,
• 1,5 yıl-3 yıl arası çalışan işçilere 6 haftalık,
• 3 yıldan fazla süreyle çalışan işçilere ise 8 haftalık ihbar tazminatı ödemesi yapılır.

1 Yıllık İhbar Tazminatı Ne Kadar?

İşçiler 1 gün de çalışsa 1 yıl da çalışsa ihbar sürecine ve tazminat ödemesine tabi olurlar. Yukarıda verdiğimiz hesaba göre ihbar tazminatı 6 ayla 1,5 yıl arası çalışanlar için 4 haftalık maaşa tekabül eder. Bu durumda 1 yıl çalışan bir işçi, tüm vergiler çıkarılmış ve ek ödemeler eklenmiş bir şekilde son brüt ödemesini 4 haftalık maaşı tutarında ihbar tazminatı olarak alır. 

Hangi Durumda İhbar Tazminatı Ödenmez?

Eğer işçi ve işveren arasında gidişata aykırı bir durum yoksa iş sözleşmesinin feshedilmesiyle birlikte ihbar tazminatı ödeme süresi başlar. İşçinin tazminatı ihbar süresi içerisinde ödenmelidir. Ancak bazı durumlarda bu ödeme gerçekleştirilmez. . Yukarıda da bahsettiğimiz gibi işçinin ihbar süresine uymayarak iş sözleşmesini feshettiği ve işten ayrıldığı durumlarda tazminat ödemesi yapılmamaktadır. 

Fakat bunun dışında tazminatın ödenmeyeceği özel durumlar da söz konusudur. Bunlar arasında işçinin evlilik, askerlik, emeklilik gibi nedenlerle işten ayrılması vardır. Bu gibi durumlarda çalışana ihbar ödemesi yapılmamaktadır ve çalışan hiçbir şekilde tazminat talep edememektedir. Evlilik söz konusu olduğunda ise evliliğin gerçekleştiği tarihten 1 yıl sonrasına kadar işten çıkmalarda veya çıkarılmalarda çalışana evlilik tazminatı ödemesi yapılabilir.

Multinet Up Blog’da yer alan içeriğin yalnızca bilgi verme amaçlı olduğunu, hukuki görüş ve tavsiye içermediğini, bilgilerin Multinet Up Blog’un hazırlanma tarihindeki mevzuata dayalı olduğunu ve zamanla mevzuat değişiklikleri ile ilgili kurumların görüşleri çerçevesinde güncelliğini yitirmiş olabileceğini bildiririz.