İşten Çıkış Kodları Nelerdir? Ne Anlama Gelir? Kapsamlı Rehber

Çalışma hayatında bir iş sözleşmesinin sona ermesi, sadece tarafların yollarını ayırması anlamına gelmez; aynı zamanda yasal ve mali birçok sorumluluğu da beraberinde getirir. İşverenlerin, işten ayrılan personeli SGK’ya bildirirken kullandığı işten çıkış kodları bu sürecin en kritik halkasını oluşturur. Çünkü bu kodlar, çalışanın kıdem tazminatı alıp alamayacağından işsizlik maaşı hak edişine, hatta olası bir işe iade davasındaki ispat yükümlülüğüne kadar her şeyi belirler. Peki, işten çıkış kodlarının anlamları nelerdir?

İşten Çıkış Kodu Nedir?

İşten çıkış kodu, bir hizmet akdinin hangi sebeple ve hangi tarafın iradesiyle sona erdiğini gösteren sayısal bir tanımlamadır. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu gereğince işverenler işten ayrılan sigortalıyı en geç 10 gün içinde ilgili kod ile SGK’ya bildirmekle yükümlüdür.

 

Bu bildirim sırasında kullanılan kodlar; feshin haklı olup olmadığını veya istifayı mı, yoksa kovulmayı mı temsil ettiğini resmiyete döker. Özetle bu kodlar, devletin çalışan ve işveren arasındaki ilişkinin neden bittiğini anlamasını sağlayan ortak bir dil oluşturur. 

SGK İşten Çıkış Kodları ve Anlamları

SGK sisteminde 50’ye yakın çıkış kodu bulunur. Her bir kod, 4857 sayılı İş Kanunu’ndaki farklı bir maddeye veya borçlar hukuku prensibine dayanır. Süreci daha iyi anlamak için bu kodları kategorize etmek faydalı olur.

İşten Çıkış Kodu	İşten Çıkış/Fesih Nedeni	Kıdem Tazminatı Alır mı?	İhbar Tazminatı Alır mı?	İşsizlik Maaşı Alır mı?
01	Deneme süreli iş sözleşmesinin işverence feshi	x	x	x
02	Deneme süreli iş sözleşmesinin işçi tarafından feshi	x	x	x
03	Belirsiz süreli iş sözleşmesinin işçi tarafından feshi (İstifa)	x	✔*	x
04	Belirsiz süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı sebep bildirilmeden feshi	x**	✔	✔
05	Belirli süreli iş sözleşmesinin sona ermesi	✔***	x	✔
08	Emeklilik (yaşlılık) ya da toptan ödeme sebebiyle	✔	x	x
09	Malulen emeklilik sebebiyle	✔	x	x
10	Ölüm	✔	x	x
11	İş kazası neticesinde ölüm	✔	x	x
12	Askerlik	✔	x	✔
13	Kadın işçinin evlenmesi	✔	x	x
14	Emeklilik için yaş dışında diğer şartların tamamlanması	✔	x	x
15	Toplu işçi çıkarma	✔	✔	✔
16	Sözleşme sona ermeden sigortalının aynı işverene ait diğer işyerine nakli	x	x	x
17	İşyerinin kapanması	✔	✔	✔
18	İşin sona ermesi	✔	✔	✔
19	Mevsim bitimi (İş akdinin askıya alınması halinde kullanılır. Çalışan tekrar işbaşı yapmayacaksa 4 no’lu kod kullanılır.)	x	x	x
20	Kampanya bitimi (İş akdinin askıya alınması halinde kullanılır. Çalışan tekrar işbaşı yapmayacaksa 4 no’lu kod kullanılır.)	x	x	x
21	Statü değişikliği	x	x	x
22	Diğer nedenler	x	x	x
23	İşçi tarafından zorunlu nedenle fesih	✔	x	✔
24	İşçi tarafından sağlık nedeniyle fesih	✔	x	✔
25	İşçi tarafından işverenin ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranışı sebebiyle fesih	✔	x	✔
26	Disiplin Kurulu kararı ile fesih	x	x	x
27	İşveren tarafından zorunlu sebeplerle ve tutukluluk nedeniyle fesih	✔	x	✔
28	İşveren tarafından sağlık nedeniyle fesih	✔	x	✔
30	Vize süresinin bitimi (İş akdinin askıya alınması halinde kullanılır. Çalışan tekrar işbaşı yapmayacaksa 4 no’lu kod kullanılır.)	x	x	x
31	Borçlar Kanunu, Grev ve Lokavt Kanunu ve Sendikalar Kanunu kapsamında kendi istek ve kusuru dışında fesih	✔	✔	✔
32	4046 sayılı kanunun 21. maddesine göre özelleştirme nedeni ile fesih	✔	✔	✔
33	Gazeteci tarafından sözleşmenin feshi	✔	x	✔
34	İşyerinin devri, işin ya da işyerinin niteliğinin değişmesi nedeniyle fesih	✔	✔	✔
35	6495 SK nedeniyle devlet memurluğuna geçenler	✔	x	x
37	KHK ile kamu görevinden çıkarma	x	x	x
38	Doğum nedeniyle işten ayrılma	x	x	x
39	696 KHK ile kamu işçiliğine geçiş	x	x	x
40	696 KHK ile kamu işçiliğine geçilememesi nedeniyle çıkış	✔	✔	✔
42	İş sözleşmesi yapıldığı sırada bu sözleşmenin esaslı noktalarından biri için gerekli vasıflar veya şartlar kendisinde bulunmadığı halde bunların kendisinde bulunduğunu ileri sürerek, yahut gerçeğe uygun olmayan bilgiler veya sözler söyleyerek işçinin işvereni yanıltması	x	x	x
43	İşçinin, işveren yahut bunların aile üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak sözler sarfetmesi veya davranışlarda bulunması, yahut işveren hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ihbar ve isnadlarda bulunması	x	x	x
44	İşçinin işverenin başka bir işçisine cinsel tacizde bulunması.	x	x	x
45	işçinin işverene, işverenin ailesine ya da başka işçisine sataşması, işyerine sarhoş yahut uyuşturucu madde almış olarak gelmesi ya da işyerinde bu maddeleri kullanması	x	x	x
46	İşçinin, işverenin güvenini kötüye kullanmak, hırsızlık yapmak, işverenin meslek sırlarını ortaya atmak gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunması	x	x	x
47	İşçinin, işyerinde, yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemesi	x	x	x
48	İşçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki işgünü veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü, yahut bir ayda üç işgünü işine devam etmemesi	x	x	x
49	İşçinin yapmakla ödevli bulunduğu görevleri kendisine hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar etmesi	x	x	x
50	İşçinin kendi isteği veya savsaması yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi, işyerinin malı olan veya malı olmayıp da eli altında bulunan makineleri, tesisatı veya başka eşya ve maddeleri otuz günlük ücretinin tutarıyla ödeyemeyecek derecede hasara ve kayba uğratması	x	x	x

*: Çalışanın ihbar süresine uymadan istifa etmesi halinde işverenin ihbar tazminatı talep etme hakkı doğar.

**: Belirli şartların karşılanması durumunda kıdem tazminatı hakkı doğar. 

***: Belirli süreli iş sözleşmesinin, süre sonunda fesih gerektirmeksizin sonlanması durumunda kıdem tazminatı hakkı doğmaz.

İşçi Tarafından Fesihte İşten Çıkış Kodları

Çalışanın kendi iradesiyle işten ayrıldığı durumlarda genellikle şu kodlar karşımıza çıkar:

• Kod 03 (İstifa): İşçinin herhangi bir haklı neden göstermeksizin kendi isteğiyle işten ayrılmasıdır. Bu durumda ihbar süresine uyulması gerekir ve kural olarak kıdem tazminatı hakkı doğmaz.
• Kod 08 (Emeklilik): İşçinin yaşlılık aylığına hak kazanması durumunda işten ayrılmasıdır. Kıdem tazminatı ödemesi yapılması gerekir. 
• Kod 13 (Kadın İşçinin Evlenmesi): Kadın çalışanın evlendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde iş sözleşmesini feshetmesidir. Bu durumda kıdem tazminatı hakkı saklıdır.
• Kod 11 (İş Kazası Sonucu Ölüm) & Kod 10 (Ölüm): Hizmet akdinin işçinin vefatı sebebiyle kendiliğinden sona ermesidir.

İşveren Tarafından Fesihte İşten Çıkış Kodları

İşverenin şirket durumu veya performans odaklı yaptığı fesihlerde en sık başvurulan kodlar şunlardır:

• Kod 04 (Belirsiz Süreli İş Sözleşmesinin İşveren Tarafından Haklı Sebep Bildirilmeden Feshi): İşverenin işçiyi işten çıkardığı en yaygın koddur. Geçerli fesih kapsamına girer, kıdem ve ihbar tazminatı ödenmesini gerektirir.
• Kod 17 (İşyerinin Kapanması): İşletmenin faaliyetine tamamen son vermesi durumunda kullanılır.
• Kod 18 (İşin Sona Ermesi): Özellikle inşaat veya proje bazlı işlerde, işin bitimiyle beraber sözleşmenin feshedilmesidir.

Haklı Nedenle Fesihte İşten Çıkış Kodları

İş Kanunu'nun 24. maddesi (işçinin haklı nedenle feshi) ve 25. maddesi (işverenin haklı nedenle feshi) uyarınca kullanılan kodlar şu şekildedir:

• Kod 25 (İşçi Tarafından İşverenin Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Aykırı Davranışı Nedeniyle Fesih): Maaşın ödenmemesi, mobbing veya taciz gibi durumlarda işçinin sözleşmeyi feshetmesidir.
• Kod 42 ila 50 (Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Aykırı Haller): İşçinin hırsızlık yapması, işe devamsızlığı veya işverene hakaret etmesi gibi durumlarda işverenin tazminatsız fesih hakkını kullandığı kod dizisidir.

İşten Çıkış Koduna Göre Kıdem ve İhbar Tazminatı

Tazminat hak edişi, tamamen kodun hangi tarafı "kusurlu" veya "haklı" bulduğuna bağlıdır. Bazı kodlara göre tazminat hak ediş durumlarını şöyle gösterebiliriz:

Çıkış Kodu	Anlamı	Kıdem Tazminatı	İhbar Tazminatı
03	İstifa	Alamaz	Alamaz
04	İşveren Feshi	Alır	Alır
08	Emeklilik	Alır	Alamaz
25	İşçinin Haklı Feshi	Alır	Alamaz
46	İşçinin Güveni Kötüye Kullanması	Alamaz	Alamaz

İşten Çıkış Koduna Göre İşsizlik Maaşı Hakkı

İşten çıkış kodu, işsizlik maaşı alma hakkını da doğrudan etkiler. İşsizlik maaşı alabilmek için fesih nedeninin işçinin kusuru dışında gerçekleşmiş olması gerekir. Türkiye İş Kurumu (İŞKUR), işsizlik ödeneği başvurularını değerlendirirken SGK sistemindeki çıkış koduna bakar. İşsizlik maaşı alabilen ve alamayan kodlar şöyledir:

• Maaş Alabilen Kodlar: 04, 05, 12, 15, 17, 18, 23, 24, 25, 27, 28, 31, 32, 33, 34
• Maaş Alamayan Kodlar: 03, 08, 09, 10, 11, 13, 14, 16, 19, 20, 21, 22, 26, 30, 35, 36, 37, 38, 39, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50

Yanlış İşten Çıkış Kodu Girilirse Ne Olur?

Yanlışlıkla veya kasten yanlış işten çıkış kodu girilmesi, ciddi hukuki riskler barındırır. Kodun yanlış girilmesi bir hataysa kısa sürede düzeltilmesi gerekir. 

İşten çıkış kodunun yanlış girilmesi durumunda ilk 10 gün içinde işveren tarafından güncellenmesi mümkündür. 10 günlük süre geçmişse düzeltme için SGK’ya yazılı bir dilekçe verilmesi gerekir. Düzeltilmediği takdirde iki taraf için de sorunlar çıkar. 

İşveren açısından baktığımızda yanlış kod girmek, çalışanın açacağı işe iade davasının kaybedilmesine ve tazminat ödenmesine yol açabilir. Tazminat ödenme durumunu değiştirmeye yönelik yapılan yanlış kod girişleri ise ciddi mahkeme süreçlerini beraberinde getirir. 

Yanlış işten çıkış kodu ile sözleşmesi feshedilen çalışanlar, olumsuz anlam taşıyan kodların girilmesi halinde yeni iş bulamayabilirler. Ayrıca çalışanın tazminat almasını engelleyebilecek yanlış kodlar, işsizlik maaşı hakkının kaybedilmesine de yol açar. 

Bu risklerden dolayı bir çalışan olarak işten çıkarıldığınızda çıkış koduna mutlaka bakmalısınız. Kod doğruysa işsizlik maaşına başvuru yaparak ödenek alabilirsiniz. Konu ile ilgili detaylara ise “İşsizlik Maaşı Nasıl Alınır ve Hesaplanır?” başlıklı yazımızdan ulaşabilirsiniz.

Uyarı: Multinet Blog’da yer alan içeriğin yalnızca bilgi verme amaçlı olduğunu, bilgilerin Multinet Blog’un hazırlanma tarihindeki bilgilere dayanarak hazırlandığını ve bilgilerin daha sonra değişebileceğini unutmayınız!