Kısmi Süreli İş Sözleşmesi Nedir? Şartları Nelerdir?

Kısmi çalışma, normal haftalık süresinin en fazla 2/3’ü olduğu, yani haftalık 30 saat ya da daha az çalışma süresine tabi olunduğu çalışma sistemidir. Part time olarak da tanımlanan bu tür bir çalışma sisteminde normal zamanlı çalışan emsal bir işçinin aynı zaman içerisinde aldığı ücretten daha az olamaz.

Part time çalışma kapsamında kısmi süreli iş sözleşmesi yer alır. Günlük 4 saat, haftalık ise en fazla 30 saat çalışan işçiler için yarı zamanlı çalışma sözleşmesinin yapılması gerekir. Çalışma süresi, eşit işlem ilkesi, sözleşme şekli ve sosyal güvenlik gibi çeşitli şartların bulunduğu bu tür sözleşmeler; 4857 sayılı İş Kanunu’nun 13. Maddesi’ne dayanır. İlgili kanunda kısmi zamanlı çalışma sistemi ile ilgili detaylı bilgi mevcuttur. 

Kısmi Süreli İş Sözleşmesi Ne Demek?

Kısmi çalışma, haftalık çalışma saati tam zamanlı işe kıyasla çok daha az olan bir istihdam şekli olarak tanımlanabilir. Genellikle bir işçi, bu tür bir istihdam şeklinde maksimum 30 saat çalışır. Birçok sektörde yarı zamanlı çalışma biçimi benimsenen istihdam türlerinden biridir. Tam zamanlı çalışma sisteminde olduğu gibi kısmi süreli işlerde de iş sözleşmesinin yapılması gerekir.

Kısmi süreli iş sözleşmesi, işçinin normal haftalık çalışma süresinin normal çalışma süresinden bariz bir şekilde daha az olduğu istihdam şekillerinde yapılan bir sözleşme türüdür. Yapılan iş sözleşmesi, yarı zamanlı çalışan işçinin haklarının korunması adına son derece önemlidir. Genellikle eğitim, hizmet, temizlik ve turizm gibi sektörlerde yarı zamanlı çalışma sistemi mevcuttur. Bu nedenle kısmi zamanlı iş sözleşmenin bahsi geçen sektörlerde tercih edilebileceğini söylemek mümkündür.

Kısmi süreli sözleşmeler hazırlanırken çeşitli hususlara dikkat edilmesi gerekir. Örneğin sözleşmede haftalık/aylık çalışma süresinin net bir şekilde belirtilmiş olması son derece önemlidir. Bunun yanı sıra işveren, çalışanın haftalık saatlerini arttırması yasalara aykırıdır ve bu tür eylemler, hukuka aykırı konular kapsamında bulunur.

Kısmi Süreli İş Sözleşmesi Şartları Nelerdir?

Kısmi çalışma kapsamında kısmi süreli iş sözleşmesinin yapılması gerekir. Bu tür bir sözleşmenin ise çeşitli şartları bulunur. Bu şartlar aşağıdaki gibidir ve şartların tamamının karşılandığından emin olunmalıdır:

• Haftalık çalışma süresi maksimum 30 saat olmalıdır. Haftalık 45 saatlik tam süreli çalışma düşünüldüğünde yarı zamanlı çalışma süresinin üçte ikisini geçmemesi gerekir. Bu ise haftalık maksimum 30 saate tekabül eder.
• Kısmi zamanlı çalışanların tam zamanlı çalışanlara göre ayrımcılığa uğratılmaması gerekir.
• Kısmi süreli çalışanların tam zamanlı çalışanlar gibi sigortalı olması zaruridir.
• Çalışanlar, yıllık izin hakkından faydalanmalıdır.

Tam zamanlı çalışanlar, haftalık iş süresinin üzerinde çalıştıkları takdirde mesai ücreti almaya hak kazanırlar. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin E:2016/6944 K:2016/9914 sayılı kararına göre, 30 saati aşan çalışmalarda, çalışan 45 saat çalışsın veya çalışmasın haftalık 45 saat çalışmış gibi ücret ödemesi yapılması gerekir. 

Kısmi Süreli İş Sözleşmesi Nasıl Yapılır?

Kısmi çalışmada geçerli olan sözleşmenin belirli kurallar çerçevesinde yapılması gerekir. Usule aykırı sözleşme hazırlanması yasal değildir. Bu nedenle işverenlerin bu konuya bir hayli dikkat etmesi gerekir. Sözleşmenin yazılı olarak yapılması zorunlu olmasa da çok daha güvenli olduğundan daha ideal olabilir. 

Kısmi süreli iş sözleşmesi nasıl yapılır sorusu kapsamında çalışanların beklentileri ve işin gereksinimlerine göre kısmi süreli sözleşme imzalama hakkına sahip olduğunu söylemek mümkündür. Sözleşmenin karşılıklı anlaşma temelinde hazırlanması oldukça önemlidir. Ayrıca sözleşmede ücret başta olmak üzere temel unsurların yer alması gerekir. Ayrıca ücret, tam zamanlı çalışma süresiyle orantılı olmalıdır. 

Tam Zamanlı İş Sözleşmesinden Farkları Nelerdir?

Kısmi çalışma kapsamında yer alan iş sözleşmeleri ile tam zamanlı iş sözleşmelerinin birtakım farklılıkları mevcuttur. Bu farklılıklar, özellikle çalışma saatleri üzerinden belirlenir. Yarı zamanlı iş sözleşmesi ile tam zamanlı iş sözleşmesinin farklılıkları ana hatlarıyla şu şekildedir:

• Yarı zamanlı çalışmada haftalık çalışma süresi en fazla 30 saattir. Tam zamanlı çalışma sisteminde ise haftada 45 saat çalışma süresi mevcuttur.
• Yarı zamanlı çalışmada ödeme saatlik veya kısmi maaş şeklinde yapılır. Tam zamanlı çalışma sisteminde aylık tam maaş ödenir.
• Yarı zamanlı çalışmada SGK’ya çalışılan saat/gün üzerinden prim ödemesi yapılır. Tam zamanlı çalışmada ise SGK’ya tam prim ödenir.
• Yarı zamanlı çalışmada yıllık izin süreye orantılı bir şekilde verilirken tam zamanlıda tam gün üzerinden 14 günlük izin hakkı sunulur.
• Sözleşme süresi yarı zamanlıda belirli ya da belirsiz olabilir. Aynı durum tam zamanlı çalışma sisteminde de geçerlidir.

Bu tür farklılıkların yanı sıra yarı zamanlı çalışma sisteminde çalışma saatlerinin esnetilebileceğini belirtmek olanaklıdır. Öte yandan tam zamanlı çalışmada daha az esneklik ön plana çıkar. Daha çok sabit bir mesai saati mevcuttur. 

Kısmi Süreli Çalışma Hakkında Yasal Düzenlemeler

Kısmi çalışma hakkında yasal düzenlemeler mevcuttur. Bu düzenlemeler, yarı zamanlı çalışma sisteminin güvence altına alınmasını amaçlar. İş Kanunu Madde 13’te kısmi süreli çalışma hakkında detaylı bilgilendirmede bulunur:

“İşçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşme kısmi süreli iş sözleşmesidir.”

Ayrıca yarı zamanlı çalışan işçi ile tam zamanlı çalışan işçiye eşit bir şekilde davranılması, aynı kanunda Madde 5’te şu şekilde yer alır:

“İş ilişkisinde dil, ırk, cinsiyet, siyasal düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ve benzeri sebeplere dayalı ayırım yapılamaz.”

Ayrıca kısmi zamanlı çalışan işçilerin kısmi çalışma kriterleri ve işçinin hakları da yasalarla güvence altına alınmıştır. Kısmi çalışma sisteminde bir işçi haftada 30 saatten fazla çalışamaz. Öte yandan tam zamanlı bir işçi ve kısmi zamanlı bir işçiye eşit bir şekilde davranılması zorunludur. 

Sözleşmede Bulunması Gereken Maddeler

Kısmi çalışma sistemine dahil olan iş sözleşmesinde çeşitli maddelerin bulunması zaruridir. Özellikle işçinin yasal olarak korunmasını olanaklı hale getiren sözleşmede yer alması gereken maddeler genel hatlarıyla şu şekildedir:

• İşveren ve çalışanın bilgileri
• İşin yapılacağı yer ve işin tam tanımı
• Ücret ve ödeme koşulları
• Çalışma günleri ve saatleri
• Sözleşmenin türü ve süresi
• Çalışanın izin hakları
• Sosyal Güvenlik ve vergi durumu
• İşveren ve çalışan imzaları

Bunların yanı sıra tarafların yükümlülükleri ve beklentileri de açıkça sözleşmede yer almak durumundadır. Ayrıca yan haklar, sözleşmede herhangi bir değişiklik yapılması halinde yazılı onay alındıktan sonra değişikliklerin yapılacağına dair ibareler de sözleşmede bulunmalıdır. 

İşveren ve İşçi Açısından Avantajlar ve Dezavantajlar

Kısmi çalışma sözleşmesinin hem iş hem de işveren açısından çeşitli sonuçları bulunur. Bu sonuçlardan bazıları avantaj olup bazıları dezavantaj olarak değerlendirilebilir. İlk olarak sözleşmenin işveren açısından ne tür sonuçlar doğurduğunu incelemek faydalı olabilir. Kısmi süreli çalışma sözleşmesinin işveren açısından avantajları şu şekildedir:

• Tazminat yükünü azaltır.
• İhtiyaca göre saatlik ya da günlük çalışmanın sağlanması mümkündür.
• Farklı zamanlarda dilimlerinde çalışan ekiplerin kurulmasını destekler.

Öte yandan kısmi süreli iş sözleşmesinin işverenler için birtakım dezavantajlara neden olduğunu söylemek mümkündür. Bu dezavantajlar genel olarak şu şekildedir:

• Kısmi zamanlı çalışan kişilerin iş yerine bağlılık sorunu olabilir.
• Ekip uyumu ve koordinasyon zorlukları meydana gelir.

Ayrıca eğitim ve uyum süreci kaybı, planlama zorlukları başta olmak üzere çeşitli dezavantajların ön plana çıktığını söylemek mümkündür. Kısmi iş sözleşmesi sayesinde çalışanlar, esnek çalışma saatlerine sahip olur. Öte yandan çalışanlarda tükenmişlik ve yorgunluk çok daha az görülür. İş deneyimi kazanma fırsatı, bu tür çalışma sisteminin avantajları arasında yer alır.

Kısmi süreli iş sözleşmesinin dezavantajları ise daha düşük gelir, emeklilik haklarında sınırlamalar, daha yavaş kariyer ilerlemesi şeklinde sıralanabilir. Ayrıca iş yerine aidiyet hissinin azalması da olanaklıdır.  

Kısmi Süreli Çalışanların Hakları Nelerdir?

Kısmi çalışmada işçilerin çeşitli hakları mevcuttur. Ücret hakkı, yıllık ücretli izin hakkı, ihbar ve kıdem tazminatı; kısmi çalışmada yer alan işçi haklarından birkaçıdır. Ayrıca kısmi zamanlı çalışanlar tam zamanlı çalışanlarla eşit muamele görür. 

Kısmi Süreli Çalışanlar için İşsizlik Maaşı Alınabilir mi?

Kısmi çalışma sistemine sahip olan işçiler, belirli koşulları sağlamaları halinde işsizlik maaşı almaya hak kazanır. 7161 sayılı Kanun kapsamında kısmi süreli çalışanların işsizlik maaşı alabilmesi için son 3 yılda 600 gün prim ve son 120 gün kesintisiz hizmet akdiyle çalışma şartlarını sağlamaları gerekmektedir. Kısmi süreli çalışma şartlarının yerine getirilmiş olması son derece önemlidir. Bu noktada çalışanların bordro sahibi olması da gerekir. 

Uyarı: Multinet Up Blog’da yer alan içeriğin yalnızca bilgi verme amaçlı olduğunu, bilgilerin Multinet Up Blog’un hazırlanma tarihindeki bilgilere dayanarak hazırlandığını ve bilgilerin daha sonra değişebileceğini unutmayınız!