Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES) Nedir?

Emeklilik planı yapmak, geleceği maddi güvence altına almanın en pratik yoludur. Bu plan için tercihe bağlı özel yöntemler de vardır, fakat yaygın olarak devlet destekli sistemler kullanılır. Örneğin BES, emeklilik planlarını güçlendirmek isteyenlerin tercihidir. Buna ek olarak devlet, tercihe bağlı olmayan ve TES olarak bilinen yeni bir emeklilik planı da oluşturmuş durumda. 

Şimdi, “Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi nedir?” veya kısaca “TES nedir?” sorusunu cevaplayıp sistemin işleyişine yakından bakalım. 

Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES) Nedir?

Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES), çalışanların çalışma hayatları boyunca elde ettikleri gelirlerden düzenli olarak yapılan kesintilere işveren ve devlet katkısı eklenerek emeklilik dönemlerinde ek bir gelir oluşturmasını sağlayan ikinci basamak emeklilik planıdır. Ülkemizde Orta Vadeli Program (OVP) ve Kalkınma Planları çerçevesinde şekillenen bu yapı; mevcut Otomatik Katılım Sistemi’nin (OKS) daha kapsamlı, sürdürülebilir ve işveren katkısını da içerecek şekilde revize edilmiş halidir.

TES'in Amacı ve Temel Yapısı

Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi'nin temel amacı, çalışanların emeklilikte yaşayabileceği gelir kaybını minimize etmek ve emeklilik dönemindeki yaşam standartlarını güvence altına almaktır. Sistemin yapısı sadece çalışanın tasarruf etmesi üzerine değil; riskin ve katkının çalışan, işveren ve devlet arasında paylaşıldığı bir modele dayanır.

TES aracılığıyla emekli olmak için ise kadınlarda 58 erkeklerde 60 yaş şartı aranacaktır. 

TES'in en önemli işlevi, yurt içi tasarruf oranlarını artırarak sermaye piyasalarına uzun vadeli ve istikrarlı fon akışı sağlamaktır. Sistem, yasal altyapısını 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu kapsamında yapılan düzenlemelerden alır. 

TES ile Mevcut Emeklilik Sistemi Arasındaki İlişki

Türkiye'deki sosyal güvenlik ve emeklilik planı mimarisi çok basamaklı bir yapıya dönüşmüş durumda. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından yürütülen ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile düzenlenen mevcut sistem, birinci basamak zorunlu emeklilik sistemidir. SGK, nesiller arası dayanışma ilkesiyle çalışır; yani bugünün çalışanları, bugünün emeklilerini finanse eder.

TES ise bu birinci basamağın alternatifi veya rakibi değil, doğrudan tamamlayıcısıdır. Birinci basamaktan (SGK) elde edilen standart emekli maaşına ek olarak TES üzerinden elde edilecek ikinci bir maaş veya toplu ödeme devreye girer. Çalışanlar, yasal emeklilik şartlarını (yaş, prim gün sayısı ve sigortalılık süresi) SGK mevzuatına göre tamamlarken aynı zamanda TES hesaplarında biriken emeklilik fonlarının getirilerinden faydalanarak toplam gelirlerini artırırlar.

TES Nasıl Çalışır?

Sistemin işleyiş mekanizması, emeklilik planının sürdürülebilirliği ve şeffaflığı üzerine kuruludur. Katılımcıların sisteme dâhil edilmesinden fonların yönetilmesine ve emeklilik anındaki ödemelere kadar tüm süreçler yasal mevzuatlarla sıkı sıkıya güvence altına alınır.

Çalışan, İşveren ve Devlet Katkıları

TES’in en ayırt edici özelliği, fonlamanın birden fazla kaynaktan yapılmasıdır. Sistemin sağlıklı bir şekilde büyümesi için üç ana aktör devrededir:

1. Çalışan Katkı Payı: Çalışanın prime esas kazancı (brüt maaşı) üzerinden belirlenen yasal bir oranda her ay düzenli kesinti yapılır. 
2. İşveren Katkı Payı: İşverenler de çalışanın hesabına, yasalarla belirlenmiş oranlarda aylık veya dönemsel katkı payı ödemekle yükümlü kılınır. 
3. Devlet Katkısı: Sisteme katılımı teşvik etmek amacıyla devlet, ödenen katkı paylarına belirli bir oranda destek verir. 

Emeklilik Tasarrufları ve Fon Yönetimi

Sistemde toplanan kaynağın nerede ve nasıl değerlendirildiği, sistemin güvenilirliği açısından hayati önem taşır. TES kapsamındaki emeklilik tasarrufu birikimleri, işverenlerin veya devletin kasasında değil; Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) denetimindeki Portföy Yönetim Şirketleri (PYŞ) tarafından yönetilir. Çalışanların birikimleri ve devlet katkıları, yatırımcı risk profiline uygun olarak emeklilik fonlarında değerlendirilir. 

TES ve BES Arasındaki Farklar

Sıkça birbirine karıştırılan TES (Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi) ve BES (Bireysel Emeklilik Sistemi) kavramları, aslında aynı amaca farklı mekanizmalarla hizmet ederek emeklilik tasarrufu sağlayan iki ayrı plandır.

Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) Nedir?

Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), kişilerin aktif çalışma yaşamları boyunca tamamen kendi gönüllü tercihleriyle tasarruf ettikleri, yatırdıkları tutar üzerinden devlet katkısı aldıkları ve 56 yaşını doldurup sistemde 10 yıl kalma şartıyla emekli olabildikleri üçüncü basamak emeklilik sistemidir. Herhangi bir işveren zorunluluğu veya istihdam şartı aranmaz; ev hanımlarından öğrencilere kadar herkes sisteme dâhil olabilir.

TES ile BES Karşılaştırması

Bireysel Emeklilik Sistemi ile Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi arasındaki farkları şu şekilde gösterebiliriz:

 

Kriter	Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES)	Bireysel Emeklilik Sistemi (BES)
Sisteme Katılım	Yasal düzenlemelerle belirlenen çalışan grupları için zorunlu/otomatik katılım esasına dayanır.	Tamamen kişinin kendi isteğine bağlıdır (gönüllüdür).
İşveren Katkısı	Vardır. Sistem mimarisinin temel taşıdır; işveren her ay fona katkı sağlar.	Yoktur. Sadece katılımcı kendi bütçesinden ödeme yapar.
Sistemden Çıkış	Çıkış şartları oldukça katıdır. Temel amaç, emekliliğe kadar paranın fonda kalmasını ve kıdem hakkının korunmasını sağlamaktır.	Daha esnektir. Katılımcı istediği zaman (getiri ve devlet katkısı kesintilerini göze alarak) sistemden ayrılabilir.
Hedef Kitle	Sadece resmi olarak bir işverene bağlı statüde (4/a vb.) çalışanlar.	Herhangi bir çalışma statüsüne bağlı olmaksızın 18 yaş altı dâhil herkes.
Fon Yönetimi	SPK onaylı emeklilik yatırım fonlarında değerlendirilir. Sınırlı veya varsayılan fon seçenekleri sunulabilir.	SPK onaylı emeklilik yatırım fonlarında değerlendirilir. Çok geniş fon çeşitliliği vardır.

Tamamlayıcı Emeklilik Sisteminin Avantajları

Kurumsal çerçevede ele alındığında bu modelin hem bireysel refah hem de ulusal ekonomi üzerinde çeşitli avantajlarını görmek mümkündür.

Emeklilikte Ek Gelir İmkânı

Dünya genelinde artan yaşam süresi ve yaşlanan nüfus, kamu emeklilik sistemleri üzerindeki baskıyı artırıyor. Sadece birinci basamak (SGK) emekli aylığı ile emeklilik öncesi standartları sürdürmek giderek zorlaşıyor. TES, çalışanın kariyeri boyunca biriken işveren, çalışan ve devlet katkılarının bileşik getiri ile büyümesi sayesinde ciddi bir fon yaratır. Emeklilik dönemi geldiğinde katılımcı bu fonu isterse toplu bir ödeme (ikramiye) olarak, isterse ömür boyu veya belirli süreli düzenli maaş olarak alabilir. Bu da emeklilikte finansal bağımsızlık anlamına gelir.

Uzun Vadeli Finansal Güvence ve Birikim

Sistem, tasarruf etme disiplinini otomatikleştirir. Küçük tutarlarla başlanan aylık kesintiler, profesyonel fon yöneticileri tarafından hisse senedi, tahvil, kamu borçlanma araçları veya kıymetli madenler gibi enstrümanlarda değerlendirilir.

Çeşitlendirilmiş fon sepetleri sayesinde birikimler enflasyonist ortamlarda dahi satın alma gücünü koruma eğilimindedir. Erken yaşlarda sisteme dâhil olmanın getirdiği zaman avantajı, fonların kartopu etkisiyle büyümesini sağlar.

TES'e Geçiş Sürecinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Böylesine büyük bir yapısal düzenlemenin uygulanma aşaması, hem çalışan tarafında doğru iletişimi hem de işveren tarafında nakit akışı planlamasını gerektirir.

Çalışanlar Açısından Değerlendirilmesi

Çalışanların, sistemin kendi lehlerine çalışan bir güvence mekanizması olduğunu anlamaları önemlidir. Sisteme otomatik dâhil edilen çalışanlar başlangıçta standart fonlarda değerlendirilir. Ancak çalışanın kendi risk algısına göre fon dağılımını optimize etmesi, emeklilikteki nihai birikim miktarını değiştirir.

İşverenler İçin Olası Etkiler

İşverenler ve insan kaynakları departmanları açısından TES'e geçiş, finansal ve operasyonel bir dönüşüm anlamına gelir. İşveren, ileride doğacak devasa ve belirsiz kıdem tazminatı yükünü beklemek yerine bu maliyeti aydan aya küçük primler halinde fonlar. Bu özellikle KOBİ'ler için ani nakit krizlerini ve finansal sıkıntıları önleyici bir etkendir.

Düzenli olarak ödenecek işveren katkı payları, işletmelerin aylık sabit giderlerini ve istihdam maliyetlerini artırabilir. Şirketlerin bütçe planlamalarında “brüt maaş + SGK işveren payı + TES işveren payı” formülünü yeniden hesaplamaları gerekir.

Sık Sorulan Sorular

TES nedir?

Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES), çalışanların zorunlu sosyal güvenlik (SGK) sisteminden elde ettikleri emekli maaşına ek olarak çalışma hayatları boyunca bireysel hesaplarında toplanan tasarruflarla ikinci emeklilik geliri elde etmelerini sağlayan plandır.

Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi nasıl çalışır?

Sistem; çalışanın brüt maaşından kesilen belirli bir orandaki prim, işverenin sağladığı ek katkı payı ve devletin verdiği teşvik tutarının her bir çalışan adına açılmış bireysel hesaplarda toplanmasıyla çalışır. Bu paralar, SPK denetimindeki profesyonel portföy yönetim şirketleri tarafından emeklilik fonlarında değerlendirilir.

TES ile BES arasındaki fark nedir?

En belirgin fark, zorunluluk ve işveren katkısıdır. Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) tamamen kişinin kendi isteğiyle girdiği, katkı payını yalnızca kendisinin ödediği ve istediği zaman çıkabildiği bir yapıdır. TES ise yasal düzenlemelerle belirli çalışan grupları için otomatik katılım öngören, içerisinde mutlaka işveren katkısı barındıran bir modeldir.

TES zorunlu olacak mı?

Sistemin özellikle yeni işe girişlerde ve belirli bir yaşın altındaki mevcut çalışan grupları için yasal bir zorunluluk olması öngörülüyor. 

Emeklilik fonları nasıl değerlendirilir?

Sistemde biriken tutarlar, Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) onayı ve denetiminde kurulan emeklilik fonları aracılığıyla tahvil, hisse senedi, döviz, kıymetli madenler gibi çeşitli sermaye piyasası araçlarında değerlendirilir. 

TES emeklilikte ne gibi avantajlar sağlar?

En büyük avantajı; SGK maaşına bağımlı kalmadan, elde edilecek ikinci gelir kalemiyle emeklilikte düşen yaşam standartlarını dengelemesidir. Ayrıca çalışma hayatı boyunca enflasyona karşı korunmuş, bileşik getiriyle büyümüş ve devlet katkısıyla desteklenmiş ciddi bir toplu para imkânı da sunar.

Uyarı: Multinet Blog’da yer alan içeriğin yalnızca bilgi verme amaçlı olduğunu, bilgilerin Multinet Blog’un hazırlanma tarihindeki bilgilere dayanarak hazırlandığını ve bilgilerin daha sonra değişebileceğini unutmayınız!